خبر

دكتر طیبه فردوسی از پایان‌نامه‌ی دكتري تخصصي خود در رشته‌ی روانشناسی سلامت، با عنوان «بررسی عوامل روان­شناختی مؤثر بر تصادفات رانندگی و ارائه الگوی مداخله در کاهش آن» به تاریخ پاییز 1388 دفاع نمودند. پایان‌نامه‌ي ايشان توسط دكتر علی­اصغر احمدی هدايت شده است.

چكيده‌ی پایان‌نامه

از میان عوامل مؤثر بر تصادفات رانندگی باور رایج به تاثیر عوامل انسانی تأکید دارد. به همین دلیل پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل روان­شناختی مؤثر بر تصادفات رانندگی و ارائه الگو مداخله در کاهش آن با روش پس رویدادی یا علی- مقایسه­ای به انجام رسید. نمونۀ تحقیق شامل 567 راننده تصادفی و غیرتصادفی عادی (به ترتیب 206 و 201 نفر) و پرخطر (به ترتیب 73 و 87 نفر) و همچنین 105 کارشناس تصادف بود که همگی با روش نمونه­گیری تصادفی (خوشه­ای یک مرحله­ای و یا تصادفی ساده) انتخاب شده بودند. این گروه از طریق پرسشنامه و آزمون­های ویژگی­های دموگرافیک و نگرش سنج عوامل تصادف مربوط به راننده­ها و کارشناسان و فقط راننده­ها با آزمون­های دقت بوناردل، پرسشنامه پرخاشگری AGQ، ویژگی­های شخصیتی مربوط به رانندگان (IVPE)، زمان واکنش و مصاحبه ساخت­دار بالینی براساس DSM4 مورد بررسی قرار گرفتند.

نتایج در خصوص مقایسه دو گروه رانندگان تصادفی (یک بار تصادف کرده) و غیرتصادفی (سه سال یا بیشتر تصادف نکرده) با آزمون t، بیانگر تفاوت معنادار در برخی خرده مقیاس­های دقت، زمان­واکنش و پرخاشگری بود. همچنین مقایسه رانندگان تصادفی (چهار بار بیشتر) و غیرتصادفی (5 سال بیشتر) نشان داد که فقط در خرده مقیاس اول آزمون دقت، پرخاشگری و کلیه خرده مقیاس­های شخصیت (غیر از احساس مسئولیت اجتماعی) تفاوت معنادار و از لحاظ اختلالات نیز تفاوت دو گروه فقط در بیماری صرع و اسکیزفرن­نیا معنادار شده بود.

 به نظر رانندگان تصادفی مهمترین عوامل مؤثر در تصادف آنان در بعد شناختی، حواس­پرتی، بعد هیجانی عصبی بودن، بعد رفتاری بی­احتیاطی و بالاخره عوامل بیرونی خطای ماشین­کناری است. در کلیه محورهای فوق­الذکر نیز رانندگان پرخطر به صورت مستقل و یا به صورت مقایسه­ای مورد بررسی قرار گرفتند. مقایسۀ رانندگان تصادفی و غیرتصادفی از لحاظ ویژگی­های دموگرافیک (سن، جنس، تحصیلات) توسط آزمون t، نشان داد که در مقولۀ سن و دو خرده مقیاس مربوط به دقت و در مقولۀ جنسیت خرده مقیاس دقت و خویشتن­داری و با آزمون یومان ویتنی نگرش دربارۀ مقررات و قوانین معنادار شده است. در خصوص تحصیلات نیز برخی از خرده مقیاس­های دقت، زمان­واکنش و شخصیت (ماجراجویی و هیجان­خواهی) با آزمون t معنادار شده است. مقایسۀ مناطق محل سکونت رانندگان تصادفی و غیرتصادفی و عوامل روان­شناختی تصادف با آزمون تحلیل واریانس و همچنین نوع تصادف رانندگی (خسارتی، جرحی و فوتی) با عوامل فوق­الذکر با استفاده از آزمون t معنادار شد. براساس پرسشنامه نگرش سنج، کارشناسان عوامل تصادف را عدم تمرکز، خستگی، مشکلات عاطفی و روانی، عجله و شتاب، عدم رعایت قوانین و مقررات، ضعف آموزش رانندگی و مشکلات اقتصادی ذکر کردند.

در فرضیه­های پژوهش نیز رابطۀ بین اوقات شبانه روز، انجام تخلفات و انحراف از قوانین و مقررات و طول مدت رانندگی (تجربه) با عوامل روان­شناختی مورد تائید قرار گرفت. در نهایت با روش لجستیک متغیرهای سن، دقت، زمان­واکنش، حواس­پرتی و خویشتن­داری به عنوان مهم­ترین عوامل پیش­بینی کننده تصادف به دست آمد.

واژه هاي کليدي: عوامل روان­شناختی، تصادف، رانندگی، رانندگان تصادفی و غیرتصادفی، رانندگان پرخطر، شخصیت راننده.